รู้จักเอกสารสำคัญเกี่ยวกับที่ดิน  ส.ค. 1 มีความสำคัญอย่างไร

ส.ค.1 เป็นหลักฐานการแจ้งการครอบครอง ซึ่งผู้ครอบครองที่ดินที่ ครอบครองทำประโยชน์มาก่อนวันที่ 1 ธันวาคม 2497  และยังไม่มีหนังสือสำคัญแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินมาแจ้งการครอบครองตามแบบ ส.ค. 1 ต่อนายอำเภอท้องที่ ที่ที่ดินแปลงนั้นตั้งอยู่ ฉะนั้น ส.ค. 1 จึงไม่ใช่หนังสือแสดงสิทธิในที่ดินเพราะไม่ใช่หลักฐานที่ทางราชการออกให้ เพียงแต่เป็นคำแจ้งความของราษฎรเท่านั้น แต่ปัจจุบันนี้ไม่มีการแจ้งการครอบครองตามแบบ ส.ค. 1 อีกแล้ว

ที่ดินใดที่มี ส.ค. 1 นี้จะนำไปโอนกันไม่ว่าขายให้ผู้อื่น หรือยกให้ ผู้อื่นไปไม่ได้จนกว่าจะได้ขอออกเป็น น.ส. 3 เสียก่อน จึงจะทำการโอนที่อำเภอได้ แต่ถ้าจะโอนกันจริง ๆ แล้ว ก็อาจทำได้โดยการส่งมอบที่ดิน ที่มี ส.ค. 1 ให้แก่ผู้รับโอนไป กล่าวคือ ให้ผู้รับโอนได้เข้าครอบครองที่ดินผืนนั้นนั่นเอง  ผู้ที่มี ส.ค. 1 นั้น มีสิทธิที่จะนำ ส.ค. 1 มาขอออกโฉนดที่ดิน หรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ได้ 2 กรณี คือ

(1) เมื่อทางราชการจะออกโฉนดที่ดิน หรือ หนังสือรับรองการทำ ประโยชน์ตามแบบฟอร์ม น.ส. 3 ก โดยการสำรวจทั้งตำบล (ป.ที่ดิน มาตรา 58)

ในกรณีนี้เราจะต้องคอยฟังประกาศของทางราชการว่ารัฐบาลจะออกโฉนดที่ดินหรือ น.ส. 3 ก ในท้องที่ของเราหรือไม่ ถ้าจะออกในทéองที่ของ เราแล้วจะมีเจ้าหน้าที่มาบอกเรา ให้เราชี้แนวเขตที่ดินของเรา เมื่อถึงวันนัด ที่จะไปชี้แนวเขตที่ดินนั้นของเรา เราก็จะต้องไปตามกำหนดด้วย เพื่อเจ้าหน้าที่จะออกโฉนดที่ดิน หรือ น.ส. 3 ก แก่เรา

(2) แม้ไม่มีประกาศตามข้อ 1 ก็มีสิทธินำ ส.ค. 1 มาออกโฉนด ที่ดินหรือหนังสือรับรองการทำประโยชน์ (แบบฟอร์ม น.ส. 3) ได้เป็นราย ๆ ไป (ป.ที่ดิน มาตรา ๕๙) กล่าวคือ ผู้ใดประสงค์จะได้โฉนดที่ดินต้องไปยื่น ขอที่สำนักงานที่ดินท้องที่ ที่ที่ดินแปลงนั้นตั้งอยู่ (แต่จะออกโฉนดได้เฉพาะ บริเวณที่ดินที่มีระวางแผนที่แล้วเท่านั้น) หรือถ้าต้องการ น.ส. 3 ก็ให้ไปยื่น คำขอต่อนายอำเภอ ณ ที่ว่าการอำเภอ หรือไปยื่นขอต่อเจ้าพนักงานที่ดินใน ท้องที่ที่ยกเลิกอำนาจนายอำเภอแล้ว

ข้อสังเกตเกี่ยวกับ ส.ค. 1

1. การแจ้ง ส.ค. 1 ไม่ก่อให้เกิดสิทธิแก่ผู้แจ้ง เว้นแต่ผู้แจ้งได้สิทธิครอบครองอยู่แล้วโดยชอบด้วยกฎหมาย กล่าวคือ ส.ค. 1 เป็นหลักฐาน อย่างหนึ่งซึ่งแสดงว่าในขณะแจ้ง ส.ค. 1 นั้น ผู้แจ้งอ้างว่าเป็นที่ดินของผู้แจ้ง ส่วนความจริงผู้ใดจะมีสิทธิในที่ดินแปลงนั้นหรือไม่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง  ผู้ไม่มีสิทธิในที่ดินแม้ได้แจ้งการครอบครองได้รับ ส.ค. 1 ก็ไม่ก่อให้เกิดสิทธิในที่ดินแปลงนั้นแต่ประการใด

2. ที่ดินมี ส.ค. 1 แม้จดทะเบียนโอนไม่ได้ แต่ก็โอนโดยการส่งมอบการครอบครองได้ การขายที่ดินมี ส.ค. 1 กันเองโดยไม่ได้จดทะเบียน และส่งมอบที่ดินให้ผู้รับโอนไปแล้วที่ดิน  จึงตกเป็นของผู้รับโอนไป เจ้าของเดิมไม่มีสิทธิในที่ดินนั้นอีกต่อไป

ที่มาของข้อมูล: law